Nowy program Dostępność plus dla seniorów, niepełnosprawnych czy kobiet z dziećmi

21.04.2018 11:46

Kluczowym pojęciem, wokół którego budowaliśmy program Dostępność plus jest samodzielność - powiedział PAP szef MIiR Jerzy Kwieciński. Program ma ułatwić np. seniorom, niepełnosprawnym czy kobietom z dziećmi poruszanie się w przestrzeni publicznej. Program Dostępność plus ma zostać zainaugurowany w poniedziałek.

 Konferencja prasowa nt programu Dostepnosc Plus z udzialem ministra inwestycji i rozwoju Jerzego Kwiecinskiego fot. Tomasz Jastrzebowski/East News

Jak tłumaczył Kwieciński w programie "chodzi o to, by seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami, ale też np. kobiety w ciąży i rodzice z małymi dziećmi nie musieli zmagać się z barierami w przestrzeni publicznej i prosić o pomoc nawet w prostych sytuacjach, np. podczas wizyty w urzędzie czy wsiadania do autobusu".

Podczas uroczystej inauguracji premier Mateusz Morawiecki podpisze "Pakt na rzecz dostępności". Wraz z szefem rządu Pakt podpiszą przedstawiciele organizacji pozarządowych, samorządów terytorialnych, szkół i uczelni, przedsiębiorców i innych podmiotów.

Program Dostępność plus ma ułatwić np. seniorom, osobom z niepełnosprawnościami czy kobietom z dziećmi poruszanie się w przestrzeni publicznej. Rząd w latach 2018-2025 zamierza przeznaczyć na realizację tego program ponad 23 mld zł - z funduszy unijnych i krajowych oraz tak zwanych funduszy norweskich i EOG. Za przygotowanie programu odpowiada Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju.

Jak wyjaśniło MIiR program adresowany jest nie tylko do osób niepełnosprawnych, ale także kobiet z dziećmi, osób starszych, niedołężnych. Problem braku dostępności przestrzeni publicznej dla obywateli dotyczy mniej więcej 1/4 mieszkańców naszego kraju, a w najbliższych latach odsetek ten wzrośnie do ok. 30 proc., w związku ze starzeniem się społeczeństwa. "Szacuje się, że do 2024 roku 23 proc. mieszkańców naszego kraju będzie miało 65 lat lub więcej. W tym samym czasie liczba osób z niepełnosprawnościami (w zależności od przyjętych kryteriów) wyniesie od 5 do 8 milionów" - podało MIiR.

Według MIiR program przewiduje, że państwo w swoich działaniach będzie zawsze uwzględniać potrzeby osób z niepełnosprawnościami. Przykładowo wprowadzi prawo, które zagwarantuje, że: nowe budynki będą pozbawione barier architektonicznych, każdy nowo kupiony pociąg, autobus albo tramwaj będzie przygotowany do obsługi osób z niepełnosprawnościami, przestrzeń publiczna (na przykład wyjście z dworca, dojście na perony, przejścia dla pieszych) będą odpowiednio oznakowane.

Państwo będzie także inwestować w wiedzę osób, które tworzą przestrzeń publiczną, między innymi: architektów, urbanistów, inżynierów czy nowe technologie, które sprzyjają włączeniu seniorów i osób z niepełnosprawnościami.

Drugim wymiar programu to inwestycje (budowlane, transportowe, technologiczne) w istniejącą infrastrukturę, przestrzeń, środki transportu, strony internetowe czy usługi o charakterze powszechnym. Czyli - wyjaśniło - MIiR - dostosowanie tego, co już istnieje, do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Program - wskazało MIiR - ma przynieść konkretne efekty: w tysiącu miejsc i budynków użyteczności publicznej zostaną usunięte lub ograniczone bariery architektoniczne i komunikacyjne; co najmniej 20 proc. mieszkań wybudowanych w programie Mieszkanie plus ma być dostępnych dla osób o szczególnych potrzebach; wszystkie nowo zakupione autobusy i tramwaje będą przyjazne seniorom i osobom z niepełnosprawnościami; strony internetowe wszystkich urzędów i instytucji będą dostępne dla osób niewidomych i niesłyszących; co najmniej połowa czasu antenowego w TV będzie dostępna dla osób niewidomych i niesłyszących (audiodeskrypcja i napisy).

Projekt programu, w tym w wersji tłumaczonej na język migowy, dostępny jest na stronach internetowych Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju.

Dostępność plus: powstanie Prawo dla dostępności

Powstanie Prawa o dostępności a także powołanie Rady ds. Dostępności - to niektóre działania przewidziane w programie Dostępność plus w zakresie koordynacji różnych sektorowych polityk publicznych.

Rządowy program Dostępność Plus jest planowany na lata 2018-2025. Celem działań ma być zapewnienie niezależności życia i podniesienia jego jakości osobom o szczególnych potrzebach m.in. seniorom, osobom na wózkach inwalidzkich i poruszającym się o kulach czy laskach, niewidomym i słabowidzącym, głuchym i słabosłyszącym, z niepełnosprawnościami psychicznymi i intelektualnymi, kobietom w ciąży i osobom z małymi dziećmi. Planuje się, że na program Dostępność plus zostanie przeznaczone ponad 23 mld zł - z funduszy unijnych i krajowych oraz z tak zwanych funduszy norweskich i EOG.

W ramach programu wskazany minister właściwy ds. rozwoju regionalnego będzie odpowiedzialny za koordynację dostępności w ramach różnych sektorowych polityk publicznych. Do tej pory zagadnienia związane z dostępnością nie są przydzielone do żadnego z ministerstw.

Przede wszystkim powstanie Prawo dla dostępności. Projekt programu Dostępność plus wskazuje, że wadą obecnych przepisów prawa w Polsce w zakresie dostępności jest brak skutecznych mechanizmów kontrolnych, gwarantujących realizację dostępności dla nowych obiektów i przestrzeni, jako w pełni dostosowanych do potrzeb osób z różnymi niepełnosprawnościami.

Polskie ustawodawstwo nie posługuje się pojęciem uniwersalnego projektowania, a Polska jako jedno z czterech państw europejskich nie posiada prawnie przyjętych standardów dostępności dla przestrzeni publicznej.

Ustawa nakładałaby obowiązki stosowania zasad dostępności m.in. na podmioty realizujące zadania publiczne, w tym administrację centralną i samorządową, agencje i fundusze, jednostki budżetowe, fundacje skarbu państwa i z jego udziałem.

Te obowiązki otrzymałyby także podmioty realizujące zadania publiczne (także przedsiębiorstwa i organizacje pozarządowe), przedsiębiorstwa realizujące usługi o charakterze powszechnym oraz przedszkola, szkoły, szkoły wyższe.

Zostaną także opracowane Standardy Dostępności, oparte na zasadach uniwersalnego projektowania. Krajowe standardy będą dotyczyć m.in. budownictwa, transportu, cyfryzacji a także rozwiązań organizacyjnych, w tym na przykład jakości usług w służbie zdrowia czy w edukacji.

Przyjęcie przez ustawodawcę lub organ wykonawczy odpowiednich przepisów pozwoli na powszechne zastosowanie wytycznych w celu udostępnienia środowiska osobom z różnymi możliwościami w zakresie mobilności i percepcji.

Autorzy programu chcą także usuwać bariery proceduralne, które utrudniają lub uniemożliwiają osobom z niepełnosprawnościami korzystanie z zasobów państwa na zasadzie równego dostępu. W skutek tego osoby z niepełnosprawnościami narażone są często na nieuzasadnione koszty. Zostanie przeprowadzona ewaluacja procedur, która doprowadzi do dostosowania ich do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Powołana zostanie Rada ds. Dostępności, która będzie organem konsultacyjno-doradczym dla szefa MIiR. W jej skład wejdą m.in. przedstawiciele administracji publicznej, jednostek samorządu terytorialnego, organizacji pozarządowych, organizacji senioralnych, uczelni wyższych. Zadaniem Rady będzie inicjowanie działań na rzecz poprawy dostępności oraz opiniowanie działań i inicjatyw władz publicznych w tym zakresie.

Dodatkowo planuje się powołanie 100 koordynatorów dostępności w jednostkach administracji publicznej. Ich zadaniem byłoby pilnowanie, by wszystkie działania urzędu były zgodne z ideą dostępności.

Zostaną też zaprojektowane modelowe wzory dokumentów dot. zamówień publicznych i inwestycji (np. specyfikacji istotnych warunków zamówienia i opisów dostępności inwestycji, przykłady klauzul społecznych, list sprawdzających i kontrolnych). Będą one uwzględniały wymagania dla osób o specjalnych potrzebach (np. budowa przystanku, drogi, przejścia podziemnego). Wzory te będą stosowane przez wszystkie podmioty dokonujące zamówień publicznych.

W ramach Dostępności plus zostanie wprowadzony wymóg by inwestycje infrastrukturalne podlegały audytom dostępności. Opis dostępności będzie mógł zostać wykonany przez niezależną instytucję/eksperta/organizację pozarządową lub samego projektanta/architekta. Dzięki takim opisom dostępności każda osoba będzie wiedziała, jakie udogodnienia i jakie ewentualnie bariery może napotkać w przypadku osobistej wizyty w obiekcie/budynku.

Kolejnym działaniem będzie budowa systemu zbierania danych o dostępności w statystyce publicznej, co umożliwi określenie stanu obecnego oraz jednoznaczne wyznaczenie wartości docelowych. Zakres zbieranych danych będzie uwzględniał główne aspekty dostępności (między innymi budownictwo, transport, kultura, cyfryzacja) oraz ich zróżnicowanie przestrzenne w układzie terytorialnym. Rekomendacje wynikające z analizy tych danych posłużą m.in. w ocenie postępu programu Dostępność plus.

Program zakłada też stworzenie sieci organizacji pozarządowych, zajmujących się dostępnością, poprzez ich wsparcie finansowe przeznaczonych na budowanie kompetencji do prowadzenia audytów, doradztwa, szkoleń i świadczenia usług w zakresie udostępniania (na przykład komunikacji alternatywnej, opracowywania dostępnych materiałów itp.).

Państwo będzie także starać się zwiększać społeczną świadomość dostępności. W tym celu konieczna jest szeroka edukacja społeczna podnosząca świadomość problematyki różnych potrzeb i dostępności dla różnych grup społecznych. Przewiduje się różnego rodzaju kampanie informacyjne i edukacyjne głównie w internecie, w tym w mediach społecznościowych, poświęconych tematyce
potrzeb i funkcjonowania osób ze szczególnymi potrzebami.

Do podnoszenia świadomości społecznej będą wykorzystywane też kampanie społeczne, a także spotkania i konferencje organizowane dla wszystkich środowisk zajmujących się dostępnością (np. organizacje pozarządowe, biznes, administracja, JST).

Rząd planuje przeznaczyć na wszystkie działania w zakresie koordynacji różnych sektorowych polityk publicznych w ramach programu Dostępność plus 74 mln zł.

Dostępność plus: wsparcie przedsiębiorstw w produkcji dostępnych produktów

Wsparcie m.in. finansowe dla przedsiębiorstw produkujących produkty dostępne dla osób o szczególnych potrzebach, czy powstanie krajowego programu badawczego nad dostępnością - to niektóre działania przewidziane w programie Dostępność plus dla przedsiębiorstw.

Program zakłada sfinansowanie budowy zaplecza badawczego dla różnych gałęzi przemysłu. Przedsiębiorstwa otrzymają wsparcie we wprowadzaniu na rynek produktów, które stworzą osobom z niepełnosprawnościami i osobom starszym zupełnie nowe szanse i możliwości niezależnego funkcjonowania.

Zakłada się stworzenie krajowego programu finansowania badań z zakresu dostępności, w tym uniwersalnego projektowania w różnych obszarach (np. budownictwo, cyfryzacja, edukacja). Program będzie wspierał prowadzenie badań nad zaprojektowaniem ergonomicznych i efektywnych kosztowo metod dostosowywania produktów do specyficznych potrzeb użytkowników (m.in. mieszkania, sprzęt AGD, meble).

W ramach Dostępności plus powstanie społeczny inkubator dostępności. Będzie on funkcjonował ze środków funduszy unijnych. W ramach tego inkubatora będą realizowane projekty dla grup nieformalnych, organizacji pozarządowych lub innych podmiotów instytucjonalizowanych, które mają pomysł na to jak usprawnić działania lub nadać im nowy wymiar. Następnie organizacje te otrzymają wsparcie w przygotowaniu rozwiązania, udzielenie grantu finansowego i doprowadzenie do szerszego stosowania najlepszych rozwiązań.

Program będzie także wspierał m.in. finansowo przedsiębiorstwa w tworzeniu usług i produktów ukierunkowanych na wykorzystanie rosnącego potencjału nabywczego osób starszych i osób z niepełnosprawnościami oraz zaspokajanie ich potrzeb konsumpcyjnych i bytowych.

Wsparcie będzie dedykowane przedsiębiorcom, których rozwiązania będą sprzyjać poprawie jakości życia, a przede wszystkim umożliwią samodzielne funkcjonowanie osobom o specjalnych potrzebach.

Rząd zauważył, że wiele firm (głównie start-upy) obawiają się wprowadzania do sprzedaży innowacyjnych produktów, ze względu na związane z tym ryzyko finansowe. Dlatego w ramach Dostępności plus zostaną utworzone centra testujące dla tych firm. W takim miejscu będą one mogły przetestować i zweryfikować swoje pomysły pod kątem ich uniwersalności i spełnienia oczekiwań odbiorców o różnych potrzebach.

Dodatkowo planuje się stworzenie centrum wystawienniczo – prezentacyjnego, dla polskich przedsiębiorców, w którym organizowane będą wystawy i targi poświęcone promocji najbardziej funkcjonalnych rozwiązań technologicznych.

Ostatnie działanie w tym zakresie przewiduje stworzenie marki "Dostępność", jako znaku promującego polskich producentów wysokiej jakości produktów i usług opartych na idei projektowania uniwersalnego, a także ich wsparcie marketingowe. Działanie będzie realizowane w trybie corocznego konkursu pod patronatem rządowym. Przewiduje się pięć edycji tego konkursu.

Rząd planuje przeznaczyć na wszystkie działania w zakresie wsparcia dla przedsiębiorstw w ramach programu Dostępność plus 77 mln zł.

Dostępność plus w usługach: sto usług powszechnych bez barier

Sto usług powszechnych bez barier, sto dostosowanych obiektów kultury oraz 16 wojewódzkich ośrodków ruchu drogowego dysponujących sprzętem do nauki jazdy dla osób z niepełnosprawnościami - to niektóre działania przewidziane w programie Dostępność plus w zakresie usług.

Celem działań w zakresie usług powszechnych w ramach programu Dostępność plus jest zapewnienie każdemu obywatelowi, możliwości samodzielnego skorzystania z powszechnych usług i zakupu produktów przez Internet, także bez wychodzenia z domu.

W tym celu konieczna będzie zmiana przepisów prawa i uruchomienie instrumentów finansowych dla operatorów dla poprawy dostępności i jakości oferowanych usług (np. bankowych, telekomunikacyjnych, pocztowych). Działanie obejmie nie tylko poprawę dostępności architektonicznej w miejscach obsługi klienta (np. obniżone skrzynki i okienka), ale także uruchomienie alternatywnych form komunikacji z operatorem.

Jak wskazano w projekcie programu dostępność to również bezpieczeństwo. Zostanie uruchomiony numer alarmowy 112 dla osób z niepełnosprawnościami. Rozwiązanie umożliwi komunikację w czasie rzeczywistym z wykorzystaniem np. połączenia video z użyciem języka migowego pomiędzy głuchym a tłumaczem oraz połączenia głosowego lub wideo pomiędzy tłumaczem a pracownikiem Centrum Powiadamiania Ratunkowego.

Dostępność plus przewiduje także poprawę mobilności osób starszych i osób z niepełnosprawnościami. W tym celu wojewódzkie ośrodki ruchu drogowego otrzymają wsparcie, dzięki czemu osoby o niepełnosprawnościach będą mogły uzyskiwać prawo jazdy.

Zostaną wdrożone także standardy dostępności dla stacji benzynowych, uwzględniających przenośne terminale płatnicze, system przyzywania obsługi, możliwość płatności za pomocą aplikacji mobilnej, system tłumaczeń migowych on-line.

Program pomoże też w zwiększeniu dostępu do aktywnego wypoczynku na świeżym powietrzu, kontaktu z kulturą i kontaktów społecznych – dążymy do poprawienia jakości życia seniorów i osób z niepełnosprawnościami.

Przewiduje się m.in. modernizację i rozbudowę infrastruktury instytucji kultury (m.in. teatrów, muzeów, domów i ośrodków kultury, bibliotek) w oparciu o standardy dostępności. Planuje się także poprawę dostępności obiektów turystycznych, uzdrowisk i sanatoriów, poprzez zapewnienie dostępności wejść, swobodnego i samodzielnego poruszania się wewnątrz obiektów oraz kształtowania przyjaznego i funkcjonalnego otoczenia placówki. Poprawa dostępności ma także dotyczyć obiektów sportowych (stadiony, hale sportowe, baseny), by bez przeszkód mogły z nich korzystać także osoby niepełnosprawne.

Rząd chce także, by wzrosło zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami w administracji publicznej i spółkach skarbu państwa.

Zgodnie z danymi z 2015 roku udział osób z niepełnosprawnością wśród ogółu zatrudnionych członków korpusu służby cywilnej wyniósł zaledwie 3,9 proc., w tym w ministerstwach 2 proc., a w urzędach centralnych 2,1 proc. Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w żadnym z ministerstw nie osiągnął dotychczas ustawowego progu 6 proc.

W ramach tego działania planowane jest m.in. dofinansowanie wyposażenia stanowisk pracy, adaptacji pomieszczeń lub zakup urządzeń ułatwiających wykonywanie pracy lub funkcjonowanie w zakładzie pracy, wprowadzenie instytucji asystenta pracy.

Ponadto podjęte będą zmiany w przygotowywaniu treści ogłoszeń o pracę do potrzeb osób z niepełnoprawnościami (informacje w zakresie możliwych udogodnień, preferencje dla zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w przypadku osób o równych kwalifikacjach). Działania te będą prowadzone przez wszystkie podmioty administracji publicznej.

Rząd planuje przeznaczyć na wszystkie działania w zakresie usług w ramach programie Dostępność plus 615 mln zł.

Dostępność plus w cyfryzacji: 50 proc. czasu antenowego dla osób o szczególnych potrzebach

Wszystkie publiczne serwisy teleinformatyczne spełniające wymogi dostępności oraz 50 proc. czasu antenowego nadawanego z dostosowaniem dla osób o szczególnych potrzebach - to niektóre działania przewidziane w programie Dostępność plus w zakresie cyfryzacji.

Autorzy programu zwrócili uwagę, że dostępność cyfrowa to nie tylko prawo każdego człowieka do dostępu do informacji i komunikowania się, ale także możliwość dokonywania wyborów w życiu codziennym np. strona internetowa ośrodka pomocy społecznej, spełniająca kryteria dostępności to większa szansa, że informacja o ofercie wsparcia trafi do najbardziej potrzebujących osób.

Jak podkreślono w publikacji dot. programu Dostępność plus, nie może być tak, że w Polsce trzeba widzieć, słyszeć i nie mieć żadnych trudności ruchowych, by w pełni korzystać z postępu technologicznego.

Dzięki programowi wszystkie serwisy administracji rządowej staną się uniwersalnie dostępne, bo każdy obywatel ma prawo do informacji publicznej i powinien mieć wybór sposobu załatwienia sprawy urzędowej.

Rząd zaplanował przegląd dostępności publicznych serwisów i stron internetowych pod kątem spełnienia warunków standardu cyfrowego WCAG 2.0 oraz zgodności z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności. Na podstawie wyników audytu wprowadzone zostaną niezbędne usprawnienia.

Elementem programu ma być także nałożenie na nadawców programów telewizyjnych obowiązku zapewniania dostępności dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności oraz obowiązku dystrybuowania dostępnych filmów. Zaplanowano poprawę dostępności usług medialnych poprzez nowelizację ustawy o radiofonii i telewizji. Zapewni ona 50 proc. emitowanych programów z audiodeskrypcją i napisami na żywo.

Także dostawcy tych usług będą zobowiązani do zachowania parametrów technicznych co najmniej na poziomie dostępności, jaką oferuje nadawca usługi.

Ponadto producenci materiałów filmowych, współfinansowanych ze środków publicznych zostaną zobowiązani do zapewnienia w nich audiodeskrypcji i napisów dla niesłyszących. Dystrybutorzy filmowi wprowadzający na polski rynek filmy zagraniczne także zostaną zobowiązani do przygotowania dostosowania dla osób z dysfunkcją wzroku i dysfunkcją słuchu jeszcze przed uruchomieniem dystrybucji na każdym z planowanych pól eksploatacji.

Ponadto w ramach Dostępności plus zostaną udostępnione treści edukacyjne (np. e-podręczniki, przewodniki), o wartości kulturowej, poprzez proces cyfryzacji treści, umożliwiający korzystanie osobom z różnymi niepełnosprawnościami (np. dofinansowanie digitalizacji zasobów na rzecz portali oferujących je na wolnych zasobach).

Z kolei pracownicy administracji publicznej przejdą szkolenia z praktycznego tworzenia między innymi dokumentów elektronicznych, multimediów i stron www dla pracowników odpowiedzialnych za tworzenie informacji, funkcjonowanie systemów wymiany informacji oraz serwisów internetowych.

Rząd planuje przeznaczyć na wszystkie działania w zakresie cyfryzacji w ramach programu Dostępność plus 300 mln zł.

Dostępność plus w transporcie: remont i przebudowa 200 dworców kolejowych

Remonty i przebudowa 200 dworców kolejowych, czy stworzenie aplikacji, która pozwoli na uzyskanie informacji na temat miejsc przesiadkowych, dworców i przystanków - to niektóre działania przewidziane w programie Dostępność plus w zakresie transportu.

Zdaniem twórców programu mobilność, transport, możliwość swobodnego przemieszczania się, to obok architektury drugi najważniejszy element rzeczywistości, decydujący o jakości i niezależności życia nas wszystkich.

Choć - jak przyznano w publikacji dot. programu - w kwestii dostępności środków transportu wiele się zmienia na lepsze, to wciąż zdecydowana większość taboru pochodzi z czasów, kiedy kwestia dostępności nie była w ogóle brana pod uwagę.

Program zakłada, że wszystkie nowo zakupione autobusy i tramwaje będą przestrzenią dostępną i przyjazną dla
osób o szczególnych potrzebach. Dotyczy to nie tylko tramwajów, autobusów czy pociągów, ale całej infrastruktury okołotransportowej – remontowanych i modernizowanych dworców, przystanków, zajezdni i poczekalni.

Możliwość korzystania z transportu publicznego determinuje dostępność innych usług publicznych – takich jak usługi zdrowotne, opiekuńcze, edukacyjne czy dostęp do zatrudnienia i korzystania z dóbr kultury. Sprawny i dostępny transport publiczny może skutecznie niwelować zróżnicowanie przestrzenne w dostępie do innych usług, a tym samym istotnie przyczynia się do zrównoważonego rozwoju terytorialnego oraz spójności przestrzennej i społecznej.

W zakresie kolei rząd planuje opracowanie Krajowego Planu Wdrożenia rozporządzenia Komisji Europejskiej (TSI PRM), które weszło w życie od 1 stycznia 2015 roku. Rozporządzenie stanowi jak musi wyglądać infrastruktura i tabor kolejowy w krajach Unii Europejskiej pod kątem zapewnienia ich dostępności dla osób z niepełnosprawnościami i osób o ograniczonej mobilności.

Rozporządzenie ma zastosowanie dla nowego taboru i nowo powstającej infrastruktury.

Realizacja KPW TSI PRM pozwoli na uzyskanie stopnia dostosowania pod względem dostępności w odniesieniu do dworców kolejowych, peronów oraz kolejowego taboru przewozowego.

Zostaną ponadto opracowane m.in. strategie dostępu do infrastruktury pasażerskiej wszystkim osobom z niepełnosprawnościami i osobom o ograniczonej możliwości poruszania się wraz z przepisami ruchowymi dla każdego dworca kolejowego i wdrożone poprzez odpowiednie procedury i szkolenia personelu.

Określone zostaną także zasady tworzenia map dotykowych dworców, stacji pasażerskich i przystanków osobowych dla podróżnych niewidomych tak, aby - według jednego wzoru - możliwe było ich wykonanie dla tych obiektów.

W ramach Dostępności plus planowany jest remont i przebudowa 200 dworców kolejowych. Zgodnie z danymi z września 2017 roku na sieci kolejowej Polski znajduje się obecnie 639 czynnych dworców kolejowych, z czego 584 jest zarządzanych przez PKP S.A. Usuwanie barier w zakresie dostępności infrastruktury dworców, stacji pasażerskich i przystanków osobowych będzie realizowane poprzez odnowę lub modernizację istniejących, a także budowę nowych obiektów.

W świetle wymagań TSI PRM prace adaptacyjne związane z dostępnością dworców będą dotyczyć m.in.: parkingów, tras dojścia,
drzwi i wejść, toalet, kas i automatów biletowych.

Podejmowane działania inwestycyjne w pierwszej kolejności będą dotyczyć tych obiektów, które np. są zlokalizowane na liniach kolejowych wchodzących w układ Transeuropejskiej Sieci Transportowej TEN-T, czy są ważnymi węzłami przesiadkowymi.

Kolejnym działaniem będzie poprawa dostępności transportu publicznego poprzez wymianę taboru na w pełni dostępny oraz modernizację taboru aktualnie użytkowanego. Poprawa stopnia dostępności usług transportowych będzie określona poprzez odpowiednie przepisy.

W tym celu opracowana zostanie ekspertyza wskazująca standardy techniczne dla różnych środków transportu, a następnie
standardy zostaną wprowadzone w życie poprzez przepisy prawne.

Ponadto państwo przeszkoli także pracowników sektora transportu z zakresu praktycznego stosowania zasad dostępności wobec pasażerów o specjalnych potrzebach. Będą to szkolenia m.in. dla służb i drużyn konduktorskich, pracowników przewoźników autobusowych, zakładów transportowych.

Autorzy programu zwrócili uwagę, że często tylko obecność drugiego człowieka i asysta osobista umożliwi w pełni pokonanie wszystkich występujących barier i ważne, by osoby o specjalnych potrzebach nie musiały podróżować z opiekunem, ale mogły liczyć na pomoc pracowników obiektów transportowych.

Rząd zapowiada też przygotowanie interaktywnej, darmowej aplikacji komputerowej, która pozwoli na zapoznanie się z opiniami i informacjami innych użytkowników na temat miejsc przesiadkowych, dworców i przystanków. Aplikacja ma być tworzona przy współpracy jej użytkowników, pozwalając na wprowadzanie zawsze aktualnych informacji, uwzględniających różne potrzeby użytkowników na przykład osób niewidomych, niesłyszących, poruszających się na wózku.

Oczekiwane efekty działań określonych w programie Dostępność plus na rzecz transportu to m.in. wzrost o 20 proc. dostępnego taboru kolejowego, a także wzrost o 20 proc. dostępnego transportu miejskiego.

Rząd planuje przeznaczyć na wszystkie działania w zakresie transportu w ramach programu Dostępność plus 20 mld zł.

Dostępność plus: przynajmniej 20 proc. lokali w Mieszkaniu plus - dostępnych dla niepełnosprawnych

Przynajmniej 20 proc. lokali w Mieszkaniu plus dostępnych dla niepełnosprawnych, czy dostosowanie istniejących mieszkań do potrzeb ludzi o szczególnych potrzebach - to niektóre działania przewidziane w programie Dostępność plus w zakresie architektury.

Resort w publikacji dostępnej na stronie internetowej przypomniał, że brak dostępności stwierdziły kontrole Najwyższej Izby Kontroli z 2012 roku przeprowadzone w województwie podlaskim. Wśród 121 przebadanych obiektów aż 110 (91 proc.) nie zostało dostosowanych do korzystania przez osoby z niepełnosprawnościami. Jak wynika z analizy MIiR w powiatach województwa mazowieckiego całkowicie dostępne dla osób z niepełnosprawnościami jest tylko 9 proc. obiektów użyteczności publicznej.

MIiR przyznał, że brakuje badań i analiz przedstawiających skalę problemu w małych miastach i na wsi, gdzie poziom dostępności jest zdecydowanie niższy.

Zasadniczym problemem zdiagnozowanym przez resort jest brak standardów, które byłyby zgodne z zasadami projektowania uniwersalnego oraz brak skutecznych mechanizmów kontrolnych, gwarantujących realizację dostępności dla nowych obiektów i przestrzeni. Polska jako jedno z czterech państw europejskich nie ma prawnie przyjętych standardów dostępności.

W publikacji zwrócono uwagę, że dostępność architektoniczna dotyczy nie tylko przestrzeni publicznej, ale w jeszcze większym stopniu mieszkań, w których mogą istnieć pierwsze, uniemożliwiające niezależne życie bariery.

W 2015 roku o dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) ubiegało się ponad 36 tys. osób. Wsparcie otrzymało ponad 17 tys. Zdaniem MIiR pokazuje to jak duża jest skala potrzeb, które w związku ze starzeniem się społeczeństwa będą wciąż rosnąć.

Autorzy programu stwierdzili, że dostępne mieszkanie i przyjazna przestrzeń lokalna to warunek samodzielności i niezależnego życia każdego z nas. Rząd chce poprawiać dostępność bloków, mieszkań, instytucji publicznych i otaczającej nas przestrzeni, słuchając potrzeb mieszkańców. Dzięki realizacji zaplanowanych w programie działań wszystkie nowe inwestycje budowlane będą spełniać warunki dostępności i będą od początku projektowane tak, aby każdy mógł z łatwością z nich korzystać.

Dla istniejących budynków, pojawią się nowe możliwości ich modernizacji (na przykład montaż barierek, podjazdów, dźwigów, lekko otwierających się drzwi, automatycznego oświetlenia). Skala programu nie pozwoli na całkowitą przebudowę infrastruktury od , ale stopniowe, systematyczne działania, przy okazji prowadzonych remontów i modernizacji.

Dzięki programowi Dostępność plus aktywne spółdzielnie mieszkaniowe i gminy będą mogły sięgnąć po środki na poprawę warunków mieszkaniowych. Zmiany demograficzne i starzenie się społeczeństwa sprawia, że liczba osób o szczególnych potrzebach mieszkaniowych szybko wzrasta. Syndrom "czwartego piętra" doskonale obrazuje bariery, z jakimi muszą mierzyć się osoby o ograniczonej sprawności ruchowej. Wśród osób narażonych na wykluczenie ze społeczności lokalnych są także rodzice z małymi dziećmi, oraz osoby po urazach czy osoby słabsze i chore.

Inny program rządowy, Mieszkanie plus, jest okazją do poprawy dostępności komunalnych zasobów mieszkaniowych. W kształtowaniu dostępnej przestrzeni publicznej kluczową rolę ma odgrywać samorząd lokalny.

Działania w ramach Dostępności plus zakładają przygotowanie dla osób starszych i niepełnosprawnych określonej puli mieszkań w ramach programu rządowego Mieszkanie plus. Mieszkania te będą mogły zostać przeznaczone na wynajem lub zakup. Natomiast pozostałe lokale będą zaprojektowane w sposób uniwersalny i będą uwzględniać rozwiązania łatwo adaptowalne do zmieniających się potrzeb różnych użytkowników.

Kolejnym działaniem będzie uruchomienie programu dla samorządów terytorialnych, wspólnot mieszkaniowych, spółdzielni mieszkaniowych i towarzystw budownictwa społecznego, który umożliwi poprawę dostępności architektonicznej i komunikacyjnej części wspólnej budynku (np. montaż wind, wideofony, podjazdy zamiast schodów). Przewiduje się także umożliwienie likwidacji barier w istniejącym zasobie mieszkaniowym (np. pochylnie, poręcze i uchwyty, dostosowane łazienki oraz meble kuchenne).

Jeżeli pojawią się takie bariery, których usunięcie będzie niemożliwe, zostanie wprowadzone dofinansowanie do zamiany mieszkania na bardziej dostępne. Wprowadzone zostaną odpowiednie zmiany legislacyjne, aby zadanie było możliwe do dofinansowania ze środków PFRON.

W ramach wsparcia gmin przewiduje się przeprowadzenie konkursu, w którym wybrane gminy otrzymają doradztwo, a następnie opracowane zostaną indywidualne plany poprawy ich dostępności. Działanie będzie realizowane wspólnie z mieszkańcami, tak by jak najlepiej zidentyfikować bariery i potrzeby.

Przewiduje się preferencje dla małych gmin i obszarów wiejskich. Po opracowaniu planów dla 100 gmin, w oparciu o instrumenty grantowe i pożyczkowe bariery te będą mogły zostać usunięte.

Proponuje się też, by zostały wprowadzone mechanizmy kontrolne, które zagwarantują dostępność nowych obiektów i przestrzeni. Odpowiednie organy administracji architektoniczno-budowlanej zostaną przygotowane do skutecznego projektowania, wykonywania i nadzoru nad inwestycjami. Przewiduje się szkolenia z praktycznego stosowania zasad dostępności w budynkach użyteczności publicznej i ich otoczenia. Proponuje się także uruchomienie dla inwestorów usług doradczych i konsultacyjnych tak, by uwrażliwić ich na dostępność dla potrzebujących.

Program Dostępność plus przewiduje 780 mln zł wsparcia na poprawę architektury.

Dostępność plus w zdrowiu m.in. doposażenie placówek i zmiana procedur

Wyposażenie wybranych przychodni i szpitali w sprzęt do komunikacji m.in. z osobami niesłyszącymi, ułatwienia w poruszaniu - podjazdy i podnośniki, zmiany pozwalające na asystowanie pacjentowi przez personel - to niektóre "zdrowotne" założenia programu Dostępność plus.

Autorzy programu oceniają, że w opiece zdrowotnej, od lat utrzymuje się niski poziom dostępności placówek medycznych, zarówno jeśli chodzi o architekturę, jak i procedury medyczne. Nowe lub wyremontowane budynki szpitali i przychodni spełniają na ogół kryteria dostępności architektonicznej. W przypadku starszych budynków konieczne są dodatkowe usprawnienia, dzięki którym osoby o szczególnych potrzebach będą mogły bez trudności poruszać się po placówce świadczącej pomoc medyczną.

Zdaniem twórców programu, także personel nie jest wystarczająco przygotowany do przyjmowania pacjentów ze szczególnymi potrzebami. Często osoby z niepełnosprawnościami zgłaszające się na leczenie czy badanie muszą korzystać z pomocy osób asystujących np. znajomych i rodziny, co odbiera im możliwość samodzielnego korzystania z usług opieki zdrowotnej.

Autorzy programu przypominają, że artykuł 68 Konstytucji zapewnia szczególną ochronę zdrowia m.in. osobom w podeszłym wieku i osobom niepełnosprawnym. Tymczasem, jak wskazano, pacjenci z niepełnosprawnościami coraz częściej składają skargi na usługi w obszarze opieki zdrowotnej. Najczęściej dotyczą one: utrudnień w rejestracji, szczególnie obowiązku osobistego dostarczenia skierowania do placówki; świadczenia usług w obiektach niedostępnych architektonicznie; niedostosowania urządzeń diagnostycznych dla osób z niepełnosprawnościami; braku przygotowania placówek medycznych, głównie szpitali, na obecność osób z niepełnosprawnościami, w tym braku łóżek z regulacją wysokości, braku podnośników, zbyt wąskich drzwi do toalet a także trudności z obsługą osób niesłyszących oraz z dysfunkcją mowy.

W ramach programu zaplanowano poprawę dostępności architektonicznej, cyfrowej i organizacyjnej wybranych w konkursie podmiotów leczniczych. Przewidywane jest przeprowadzenie audytów dostępności w 100 placówkach pod kątem występowania barier, w tym szczególnie oceny możliwości i jakości obsługi osób z niepełnosprawnościami. Prace adaptacyjne związane z dostępnością będą dotyczyć na przykład zapewnienia podjazdów dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, dostosowania pomieszczeń sanitarnych i oznakowania przestrzeni.

Efektem realizacji programu ma być doposażenie placówek w sprzęt ułatwiający komunikację z osobami niesłyszącymi i z zaburzeniami mowy oraz zmiana procedur pozwalająca na asystowanie osobie z niepełnosprawnością przez personel placówki.

Bariery technologiczne mają być znoszone poprzez wyposażanie placówek zdrowotnych w komputery i inny sprzęt IT, w tym potrzebny do udzielania świadczeń w modelu telemedycznym. Działanie zakłada też opracowanie i upowszechnienie w różnych formatach materiałów informacyjnych, z których osoby z niepełnosprawnościami, także intelektualnymi, będą mogły dowiedzieć się o profilaktyce zdrowotnej.

W ramach programu planowane jest także opracowanie rekomendacji uzależniających kontraktowanie świadczeń opieki zdrowotnej przez NFZ od zapewnienia dostępności placówek i usług medycznych dla osób o szczególnych potrzebach. Spełnianie przez świadczeniodawców, określonych, wyższych wymogów w tym zakresie miałoby skutkować stworzeniem bardziej korzystanych warunków finansowych kontraktowania świadczeń.

Analizy pokazują, że najlepiej przystosowane do osób ze specjalnymi potrzebami są szpitale uzdrowiskowe – 93 proc. dysponuje windą, dostosowanymi pokojami i łazienkami; 85 proc. posiada pochylnię, podjazd czy platformę, a 58 proc. deklaruje obecność automatycznie otwieranych drzwi. W przypadku sanatoriów – 88 proc. posiada windy, przystosowane pokoje i łazienki, a 84 proc. – deklaruje obecność pochylni i platform. Usprawnienia dla osób niewidomych wykazało 9 proc. szpitali i 15 proc. sanatoriów.

Dostępność plus w edukacji m.in. dostosowanie szkół do potrzeb dzieci z niepełnosprawnościami

Dostosowanie szkół i przedszkoli do potrzeb dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami oraz otwarte uczelnie dla studentów i wykładowców z niepełnosprawnościami - to niektóre działania przewidziane w programie Dostępność plus w zakresie edukacji.

Autorzy projektu w dokumencie opublikowanym na stronie Ministerstwa Inwestycji i Rozwoju wskazują, że jedno z najważniejszych wyzwań w obszarze dostępności dotyczy nieprzystosowania przedszkoli, szkół i uczelni do potrzeb uczniów, studentów i personelu z niepełnosprawnościami. Jak czytamy, warunki kształcenia uczniów i studentów z niepełnosprawnościami "zmieniają się na lepsze", choć tempo zmian ocenia się jako niewystarczające.

W dokumencie powołano się na wyniki kontroli Najwyższej Izby Kontroli z tego roku, która wykazała, że w połowie skontrolowanych przez NIK szkół i przedszkoli nie zapewniono właściwego wsparcia uczniom z niepełnosprawnościami. Zwrócono uwagę m.in. na brak wsparcia ze strony dodatkowych osób współorganizujących np. kształcenie uczniów z autyzmem (48 proc.), zbyt liczne klasy (44 proc.), brak wykwalifikowanych specjalistów (44 proc.) oraz bariery architektoniczne i brak odpowiednich pomieszczeń (31 proc.).

Autorzy projektu wskazują również, że instytucje naukowe "nie są w większości przygotowane do realizacji programów badawczych z zakresu rozwoju produktów i usług dla użytkowników z różnymi potrzebami". Dlatego - w ich ocenie - należy wprowadzić zasady projektowania uniwersalnego, jako "elementu poprawy jakości funkcjonowania osób z ograniczeniem mobilności i percepcji". "Myślenie w kategoriach projektowania uniwersalnego - niezależnie od tego, jakiego aspektu rzeczywistości dotyczy - powinno znaleźć się wśród kanonu podstaw programowych nauczania w kierunkach - między innymi architektury, inżynierii czy informatyki" - czytamy w dokumencie. Priorytetem jest również zapewnienie dostępu do tłumacza Polskiego Języka Migowego i Systemu Językowo-Migowego w placówkach medycznych.

Program Dostępność plus zakłada szereg działań o charakterze inwestycyjnym i organizacyjnym realizowanych od lat 2018-2019 r., których celem jest poprawa dostępności dla osób z niepełnosprawnościami w placówkach oświaty i na uczelniach wyższych. Ich koordynatorami miałyby być ministerstwa: Edukacji Narodowej, Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Przedsiębiorczości i Technologii oraz Inwestycji i Rozwoju, we współpracy m.in. z organizacjami pozarządowymi działające na rzecz dostępności, przedszkolami, szkołami oraz uczelniami.

Do głównych działań zalicza się m.in. stworzenie systemu wsparcia dla nauczycieli pracujących z uczniami z niepełnosprawnościami w przedszkolach i szkołach oraz zorganizowanie cyklu szkoleń zwiększających kompetencje, umiejętności i zmiany postaw kadry zarządzającej, nauczycieli, w tym akademickich, i innych pracowników placówek oświaty oraz uczelni wyższych. Oprócz tego mają zostać przeprowadzone audyty i konkursy dla zainteresowanych przedszkoli, szkół i uczelni, które otrzymają środki na likwidację barier w dostępie do edukacji (m.in. architektoniczne, administracyjne, informatyczne).

Projekt zakłada również zwiększenie dostępności miejsc pracy na uczelniach dla osób z niepełnosprawnościami oraz utworzenie kilku laboratoriów projektowania uniwersalnego przy wybranych uczelniach technicznych lub pracowniach badawczych (przewidziane jest także opracowanie i wdrożenie na kierunkach uczelni technicznych programów edukacyjnych w zakresie projektowania uniwersalnego).

Autorzy programu oczekują, że docelowo 200 przedszkoli i szkół oraz 100 uczelni zostanie dostosowanych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami; powstanie 5 laboratoriów uniwersalnego projektowania i opracowanych zostanie 10 modelowych programów kształcenia uwzględniających dostępność.

Szacowany budżet przeznaczony na realizację projektu w tym zakresie wynosi 588 mln zł.

PAP/Paweł Dembowski/Katarzyna Lechowicz-Dyl/ Katarzyna Fiuk/OP

Oceń