500 plus. Zdaniem NIK część przepisów o świadczeniu – niekonstytucyjna

30.07.2019 09:30
500 plus na pierwsze dziecko 2019. NIK wskazał na niekonstytucyjność przy przyjmowaniu wniosków
fot. piosi/Shutterstock (ilustracyjne)

Rodzice przebywający za granicą miesiącami czekają na rozpatrzenie wniosków o wypłatę 500 plus — wskazała Najwyższa Izba Kontroli (NIK). Inspektorzy alarmowali również o złamaniu konstytucyjnej zasady równości i proporcjonalności przy przyjmowaniu wniosków o świadczenie.

Chcesz być na bieżąco? Śledź Radio ZET - BIZNES na Linkedin

500 plus to sztandarowy program społeczny rządu Prawa i Sprawiedliwości. Świadczenia dla rodzin wzięła pod lupę Najwyższa Izba Kontroli.

Inspektorzy sprawdzili realizację 500 plus w czterech województwach: małopolskim, mazowieckim, pomorskim i warmińsko-mazurskim.

500 plus — kto nie dostał pieniędzy w terminie?

Jak podała „Gazeta Wyborcza”, największe zastrzeżenia NIK wzbudziła sprawa rozpatrywania wniosków od rodzin przebywających za granicą. Niektóre z nich czekały na rozpatrzenie dokumentów przez urzędników aż dziewięć miesięcy.

Zobacz także

W sumie NIK znalazł aż 114 tys. spraw związanych z zaległymi wnioskami. Jest to spowodowane brakiem odpowiedniej liczby osób zatrudnionych do rozpatrywania podań.

„Wyborcza” zaznaczyła, że na koniec września ubiegłego roku aż 57 proc. wniosków dotyczących świadczenia dla osób przebywających za granicą nie doczekało się rozpatrzenia.

Raport NIK o 500 plus
fot. NIK

500 plus — koszty

Ile do tej pory kosztował program Rodzina 500 plus? Według NIK suma kosztów do lutego 2019 roku wyniosła ponad 67 mld zł. Prawie jedną szóstą tej kwoty — blisko 10 mld zł — przelano dla mieszkańców woj. mazowieckiego. Z kolei najmniej — na Opolszczyźnie — tutaj wypłacono 1,7 mld zł.

W latach 2016-2017 na realizację przez gminy zadań w tym zakresie – także na wdrożenie ustawy i na koszty obsługi programu – wydano ponad 40 mld zł (w 2016 r. – 17,4 mld zł i 2017 r. – 23,5 mld zł).

Raport NIK o 500 plus
fot. NIK

Zobacz także

Ile wniosków złożono o 500 plus? W 2016 roku, czyli pierwszym obowiązywania programu, napłynęło ich 2 960 025 wniosków.

Rok później było to 2 757 047 podań. „GW” zaznaczyła, że w tym roku ta liczba będzie znacznie większa, ponieważ od lipca świadczenie przysługuje na każde dziecko. Przez cztery tygodnie w lipcu tylko drogą elektroniczną złożono prawie 2,5 mln wniosków o wypłatę 500 plus.

Zgodnie z ustawą o programie 500 plus urzędnicy w uzasadnionych przypadkach mogą zamienić świadczenie pieniężne na rzeczowe. Jak często się decydowano na taką zamianę? Dziennik podał za NIK, że dotyczyło to tylko 0,01 proc. wniosków.

Jednocześnie inspektorzy nie byli w stanie jednoznacznie stwierdzić, czy program Rodzina 500 plus zmniejszył ubóstwo. To był jeden z głównych argumentów za wprowadzeniem świadczenia, jaki używał rząd PiS.

Wprawdzie liczba rodzin starających się o zasiłki celowe w 2017 roku znacznie spadła w stosunku do 2015 roku (np. podań o zasiłek o pomoc na zakup odzieży było o 55 proc. mniej), ale nie można tego łączyć z programem prorodzinnym PiS-u – wskazała „Wyborcza” za kontrolerami z NIK-u.

Ponadto na spadek wskaźniku ubóstwa w Polsce mogły mieć inne czynniki niż wprowadzenie 500 plus — na przykład wzrost minimalnego wynagrodzenia i spadek stopy bezrobocia.

Raport NIK o 500 plus
fot. NIK

Zobacz także

500 plus niekonstytucyjne?

NIK wskazał również na złamanie konstytucyjnej zasady równości i proporcjonalności w przypadku rozdzielania pieniędzy z 500 plus.

Po nowelizacji z 2017 roku osoby samotnie wychowujące dzieci musiały przedstawiać dokumenty z sądu o alimentach płaconych przez drugiego rodzica — bez względu na to, czy świadczenie miałoby obejmować pierwsze, czy drugie lub kolejne dziecko.

Od tego roku świadczenie jest wypłacane na każde dziecko bez kryterium dochodowego. Jednak przez dwa lata osoby samotnie wychowujące dzieci miały utrudniony dostęp do 500 plus.

Świadczenia prorodzinne podobne do 500 plus obowiązuje w 21 unijnych krajach.

Zobacz także

RadioZET.pl/Gazeta Wyborcza